Η κατηγορία των άρθρων περιλαμβάνει επιλεγμένα άρθρα διαφόρων θεματολογικών ενοτήτων:

  • Ιστορικά άρθρα
  • Λαογραφικά άρθρα
 

Παροιμίες για το Μάρτη

1) Μάρτ'ς, γδάρτ'ς, ουρθοχέστ'ς παλουκοκαύτ'ς.

2) Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης, τα παλιά παλούκια καίει τα καινούρια ξεριζώνει.

3) Το Μάρτη χιόνι βούτυρο, μα σαν παγώσει μάρμαρο.

4) Φύλα ξύλα για το Μάρτη, να μην κάψεις τα παλούκια.

5) Το Μάρτη φύλα άχερα, μη χάσεις το ζευγάρι.

6) Ο Αύγουστος για τα πανιά κι ο Μάρτης για τα ξύλα.

7) Τσοπάνη μου την κάπα σου, το Μάρτη φύλαγέ την.

8) Όλες τού Μάρτη φύλαγε και τ' Απριλιού τις δώδεκα, τι ακόμη και στις δεκαοχτώ πέρδικα ψόφησε στ' αυγό.

9) Ο Μάρτης πότε κλαίει και πότε γελάει.

10) Από Μάρτη καλοκαίρι και από Αύγουστο χειμώνα.

11) Ούτε ο Μάρτης καλοκαίρι, ούτε ο Αύγουστος χειμώνας.

12) Μάρτης έβρεχε, θεριστής χαιρότανε.

13) Μάρτης βρέχει; Ποτέ μην πάψει.

14) Κάλιο Μάρτης στις γωνιές, παρά Μάρτης στις αυλές.

15) Κάλιο Μάρτης καρβουνιάρης, παρά Μάρτης λιοπυριάρης.

16) Μάρτης βροχερός, θεριστής κουραστικός.

17) Μάρτης κλαψής, θεριστής χαρούμενος.

18) Βροντή Μαρτιού, φίλεμα με καρύδια.

19) Μάρτης πουκαμισάς, δε σου δίνει να μασάς.

20) Σαν ρίξει ο Μάρτης μιά βροχή κι ο Απρίλης άλλη μία να δεις κουλούρες στρογγυλές και πίτες σαν αλώνι.

21) Σαν ρίξει ο Μάρτης δυό νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα χαρά σ'εκείνο το ζευγά πόχει πολλά σπαρμένα.

22) Ο Μάρτης εδιαλάλησε, μικρά μεγάλα απάνου.

23) Ο Μάρτης το πρωΐ το ψόφησε και το βράδυ το βρώμησε.

24) Μη σε γελάσει ο Μάρτης το πρωΐ και χάσεις την ημέρα.

25) Από Μαρτιού πουκάμισο κι απ' Αύγουστο σεγκούνι.

26) Ο Μάρτης έχει τ' όνομα κι Απρίλης τα λουλούδια.

27) Του Μάρτη και του τρυγητή ίσα τα μερονύχτια.

28) Του Μάρτη ο ήλιος βάφει και πέντε μήνες δεν ξεβάφει.

29) Ο καλός ο Μάρτης στα κάρβουνα και ο κακός στον ήλιο.

30) Του Μάρτη οι αυγές με κάψανε, του Μάη τα μεσημέρια.

31) Το Μάρτη στον ήλιο να μην κοιμηθείς.

32) Όπου έχει κόρη ακριβή το Μάρτη ήλιος μην τη δει.

33) Δε λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή.

34) Μαρτιάτικο πουλί, Αυγουστιάτικο αβγό.

35) Το Μάρτη βάλε εργάτη κι ας είναι κι ακαμάτης.

36) Το Μάρτη βάλε εργάτη κι ας τον να ψειρίζεται.

37) Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε και δεν εξαναχιόνισε.

38) Μάρτης άβροχος μούστος άμετρος.

39) Μάρτη - Μάρτη μου καλέ και Φλεβάρη φοβερέ.

40) Κάλιο Μάρτη στη δουλειά παρά στα προσηλιακά.

41) Τα λόγια σου είναι ψεύτικα σαν του Μαρτιού το χιόνι, όπου το στρώνει από βραδίς και το πρωΐ το λοιώνει.

42) Το Μάρτη κι αν τον αγαπάς, φίλο να μην τον κάνεις.

43) Μάρτη με τα λουλούδια σου και με τα βότανά σου, αν μου γιατρέψεις την καρδιά ό,τι κρατώ δικά σου.

44) Αν κάνει ο Μάρτης δυό νερά κι ο Απρίλης πέντε-δέκα, να δεις το κοντοκρίθαρο πως στρίβει το μουστάκι, να δεις και τις αρχόντισσες πως ψιλοκλεισιρίζουν, να δεις και τη φτωχολογιά πως ψιλοκοσκινάει.

45) Ο ήλιος του Μαρτιού τρουπάει κέρατο βοδιού.

46) Αλοί στα Μαρτοκλάδευτα και στ' Απριλοσκαμμένα.

47) Του Μάρτη του αρέσει νάναι πάντα στο διπλό, μιά τσι δέκα νάχει ήλιο και τσι άλλες ξυλιασμό.

48) Ο Μάρτης ο κλαψόγελος μας φέρνει κρύο κι ήλιο και πάιζει το ποντίλιο. (το πείσμα)

49) Ήρχε και φεύγει ο Μάρτης, φωτιά να τόνε κάψει.

50) Μάρτης είναι χάδια κάνει, πότε κλαίει πότε γελάει.

51) Καλοκαιρία της Υπαπαντής, Μαρτιάτικος χειμώνας.

52) Ο Μάρτης έβαλε τη γριά μες' το κακάβι

53) Το Μάρτη φύλα τ' άχυρα μη χάσεις το ζευγάρι και φύλαγε και το ψωμί μη χάσεις το κοπέλι.

54) Όξω ο Κουτσοφλέβαρος. Όξω ψύλοι , ποντικοί. Μέσα Μάρτης και χαρά και καλή νοικοκυρά.

 


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 Ο Μάρτης απ' όλους τους μήνες κατέχει ξεχωριστή θέση στη λαϊκή παράδοση. Αυτό ξεκινάει από πολύ παλιά και δεν οφείλεται μόνο στον άστατο καιρό του, αλλά και στην αναγέννηση της φύσης με τον ερχομό της Άνοιξης, τις διάφορες γιορτές, τις πολλές γεωργικές εργασίες κλπ. Στην αρχαιότητα ο Μάρτης λεγόταν Ελαφηβολιών επειδή εκείνη την εποχή εθυσίαζαν ελάφια στην Άρτεμη. Άλλες νεώτερες ονομασίες ή παρατσούκλια για το Μάρτη: Πεντάγνωμος, Πεντεγιόματος, Φυτευτής,, Αγέλαστος και Ανοιξιάτης. Στην νεο-ελληνική μας συνείδηση ταυτίζεται με τις Απόκριες, τη Σαρακοστή, τους Χαιρετισμούς, την Εθνική ανεξαρτησία και τόσα άλλα πράγματα «άγια και πεθαμένα».

2 Το όνομά του κατάγεται από τους Ρωμαίους: Martius ή Mars (δηλ Άρης, ο θεός του πολέμου, οπότε άρχιζαν και οι πολεμικές εξορμήσεις). Παλιότερα τον έλεγαν Primus, ο πρώτος μήνας του δεκάμηνου ρωμαϊκού έτους. Κάθε 1η Μαρτίου, και ως τον 7ο αιώνα, γιόρταζαν την «Πάτριο πρωτοχρονιά», κατάλοιπο της οποίας είναι τα δικά μας «χελιδονίσματα». Στις Ειδές του Μάρτη οι Ρωμαίοι έπαιρναν τα μέτρα τους. Ο Πλούταρχος (ο οποίος ήταν και δήμαρχος στη Θήβα) μάς πληροφορεί ότι την ημέρα αυτή οι αυλητές τριγύριζαν στην πόλη ντυμένοι γυναίκες και οι πολίτες απέφευγαν να βγαίνουν από το σπίτι τους. Οι προλήψεις ενισχύθηκαν με το βίαιο θάνατο του Ιουλίου Καίσαρα στις Ειδές του Μάρτη (15 Μαρτίου 44 πΧ) και αργότερα από το ομώνυμο έργο του Σαίξπηρ. Ο αστρολόγος είχε προειδοποιήσει τον Καίασαρα να φυλάγεται τη μέρα αυτή. Αυτός όμως τον αγνόησε. Πηγαίνοντας στη Σύγκλητο εκείνη την ημέρα τον συνάντησε στο δρόμο. «Ορίστε, ήρθαν οι Μαρτίου Ειδοί» του λέει ο Καίσαρας, «Ναι, αλλά δεν πέρασαν» απαντά ο αστρολόγος. Η συνέχεια είναι γνωστή.... Σε ελεύθερη ερμηνεία των γεγονότων αυτών αναφέρεται και το διδακτικό ποίημα του Κ. Καβάφη «Μάρτιαι ειδοί».

3 Για το «Μαρτιάτικο σειρήτι» (ή απλώς Μάρτη) ο Κωστής Παλαμάς (1859-1943) έχει γράψει ένα τρυφερό παιδικό ποιηματάκι, με αλάνθαστο ρυθμό και ωραία τσακίσματα, που σού έρχεται να σηκωθείς να το χορέψεις (τα έπαιζε στα δάχτυλα αυτά ο Παλαμάς):

Ρόδιζ' η πρώτη τού Μάρτη μέρα

και στο παιδάκι της η μητέρα

γελώντας πάει:

Με «Μάρτη» έρχομαι το λαιμό σου

να στεφανώσω, σαν άγγελός σου

θα σε φυλάει.

*

Από χρυσάφι, προτού να φέξει,

με τι φροντίδα το έχω πλέξει,

γιά το χρυσό μου!

Με κάθε χρώμα το έχω ντύσει,

ουράνιο τόξο, που θα στολίσει

τον ουρανό μου.

4 Πολλές παροιμίες της συλλογής αυτής προέρχονται από εργασία του Σπ. Κ. Μιχόπουλου, στο περιοδικό Φενεού και Στυμφαλίας «Αίπυτος» (Β΄5, 1994). Άλλες πηγές α) Κ. Σαμαρτζής, ΠΕ Ν. Πέλλας β) Α. Τρούλος, «Κυκλαδικά Θέματα» (19, 1987) γ) ιστοσελίδες Λυγαριάς Λαμίας (Τσοπλανάτα), Larissa city, Λιδωρικίου, Λευκάδας, Κοζάνης κα.


 

Θράσος Βρυσιώτης