Η κατηγορία των άρθρων περιλαμβάνει επιλεγμένα άρθρα διαφόρων θεματολογικών ενοτήτων:

  • Ιστορικά άρθρα
  • Λαογραφικά άρθρα
 

Το Δέλτα του ποταμού Αλφειού

Με το Επιτάλιο η φύση στάθηκε ιδιαίτερα γενναιόδωρη, χαρίζοντάς του ένα σπάνιο και θαυμάσιο σε σύνθεση περιβάλλον. Βορειοανατολικά του Επιταλίου ορθώνεται ο καταπράσινος γραφικός λόφος της Ντάρντιζας με το χωριό να σκαρφαλώνει σε τμήματα των υπωρειών της. Νοτιοδυτικά εκτείνεται μια απέραντη αμμώδης παραλία με θίνες, μήκους 8.300m και μέσου πλάτους 45m που υποδέχεται τα αφρίζοντα θορυβώδη κύματα του Ιονίου. Νοτιοανατολικά στην θέση της θαυμάσιας κάποτε λιμνοθάλασσας Αγουλινίτσας, αποξηραμένης από το 1970 τόσο ασυλλόγιστα από τον άνθρωπο, ένας απέραντος κάμπος με μικρό κρατικό αεροδρόμιο. Δυτικά διέρχεται ο ποταμός. Αλφειός, ο γιός του Ωκεανού και της Τηθύος, αθεράπευτα ερωτευμένος με την Αρέθουσα, ο μεγαλύτερος και πολυυδρώτερος της Πελοποννήσου. Ξεκινώντας από πηγές Αρκαδικές και της υπώρειες του Ταϋγέτου, μετά από διαδρομή 112 χιλιομέτρων και αφού διαρρεύσει την Μεσσηνία, την Αρκαδία και την Ηλεία, εναποθέτει ήρεμος πια τα νερά του στην Επιταλιώτικη παραλία σχηματίζοντας ένα ειδυλλιακό Δέλτα Στην ορεινή Αρκαδία, που βρίσκεται και ο λεγόμενος «άνω ρους» περνά από φαράγγια , καταβόθρες και δύσβατες περιοχές με μεγάλη ορμή και στενή κοίτη. Στην Ηλειακή πεδιάδα με την μικρή εδαφική κλίση, που αποτελεί και τον «κάτω ρουν», η κοίτη πλαταίνει και ελαττώνεται η ταχύτητα των νερών του. Στην όλη διαδρομή του εμπλουτίζει τα νερά του από πλήθος παραποτάμων, με κυριότερους τον Ελισσώνα , τον Λούσιο, τον Λάδωνα, τον Ερύμανθο, τον Ενιπέα και τον Κλαδέο.

 

Το Δέλτα του Αλφειού από δορυφόρο.

 

Πριν το 1965 αποτελούσε τον φόβο και τρόμο για τους Επιταλιώτες με τις συχνές καταστροφικές πλημμύρες του κατά τους χειμωνιάτικους και τους πρώτους ανοιξιάτικους μήνες. Εκείνη την εποχή, λίμνη και ποτάμι, συχνά στις έντονες βροχοπτώσεις, ενώνονταν σε ενιαία υδάτινη επιφάνεια, εξαφανίζοντας για μικρό διάστημα τον Επιταλιώτικο κάμπο, με καταστροφικές συνέπειες στις καλλιέργειες και κατασκευές. Η θετική όψη των πλημμυρών, ήταν ο συνεχής εμπλουτισμός των κατακλιζόμενων εδαφών που τα καθιστούσε ιδιαίτερα εύφορα. Έτσι από το «αλφάνω» = αποφέρω κέρδη,πλουτοδοτώ, προέρχεται πιθανότατα και το Αλφειός (κατ’ άλλους από την θεραπεία του «αλφού»=λεύκη,δερματική ασθένεια). Η κατασκευή του φράγματος του Λάδωνα το 1951 και του ομώνυμου υδροηλεκτρικού σταθμού το 1955, αποτέλεσαν την πρώτη σοβαρή ανθρώπινη επέμβαση στην πλημμυρική παροχή του ποταμού. Το 1965 ήλθε στην περιοχή του Δέλτα η διευθέτηση της κοίτης με την κατασκευή αναχωμάτων για την αποτροπή των πλημμυρών. Το 1967 ξεκίνησε η αποξήρανση των λιμνών Αγουλινίτσας και Μουριάς που ολοκληρώθηκαν το 1970. Λίγο αργότερα το 1971 η ΔΕΗ θα κατασκευάσει τον ΑΗΣ Μεγαλόπολης που προσθέτει από τότε σοβαρά προβλήματα ρύπανσης στον Αλφειό. Η σημαντικότερη όμως επέμβαση στην ποσότητα των νερών και των φερτών υλών του ποταμού έγινε με το φράγμα Φλόκα στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Έτσι ο «θεϊκός » Αλφειός, που σύμφωνα με τον Πλίνιο ήταν πλωτός μέχρι την αρχαία Ολυμπία κατά την αρχαιότητα, έχασε σε μεγάλο βαθμό τον υδάτινο όγκο του, ρυπάνθηκε, κακοποιήθηκε και κατάντησε φάντασμα του εαυτού του.

 

Το Δέλτα του ποταμού προς τα ανάντη.

 

Πριν την υλοποίηση των προαναφερθέντων έργων, ο Αλφειός εναπόθετε στις εκβολές του κάθε χρόνο 2,5 εκατομ. κυβικά φερτών στερεών δημιουργώντας συνεχώς εκτεταμένες προσχώσεις. Είναι οι προσχώσεις του ποταμού που μετέφεραν μέσα από χιλιάδες χρόνια, τις αρχαίες εκβολές του από τον Αϊ Γιώργη του Επιταλίου 4 χιλιόμετρα περίπου νοτιοδυτικά. Με αυτές τις προσχώσεις του σκέπασε, φύλαξε και διέσωσε μέχρι τον προηγούμενο αιώνα τις αρχαιότητες της Αρχαίας. Ολυμπίας και του Αρχαίου Επιταλίου. Σε αυτές τις προσχώσεις οφείλει άλλωστε την ύπαρξή του και ο εύφορος Επιταλιώτικος κάμπος. Το ποτάμι που ευθυνόταν μαζί με την δράση της θάλασσας για την δημιουργία των λιμνών Μουριάς, Αγουλινίτσας και Καϊάφα, σήμερα με σημαντικά μειωμένο όγκο νερού και με ελάχιστη στερεοπαροχή, ελαχιστοποίησε πλέον την από χιλιάδες χρόνια δράση του. Αποτέλεσμα είναι η σημερινή διάβρωση της παραλίας, αισθητή σε όλους από την καταστροφή τα τελευταία χρόνια των πλησιέστερων προς τον αιγιαλό κτισμάτων. Η φύση όμως δεν τιθασεύεται, έχει νόμους και μνήμη. Έτσι η θάλασσα σήμερα, ανακτά σταδιακά την περιοχή που της στέρησε μέσα από πολλούς αιώνες με τις προσχώσεις το ποτάμι. Στο Δέλτα του ποταμού η διάβρωση και απώλεια παραλίας λόγω της παρακράτησης των φερτών υλών του, εκτιμάται ότι ξεπερνά το 1,0 μέτρο ετησίως.

Στο Δέλτα των εκβολών το ποτάμι αντιμετώπιζε πάντα τους δυνατούς δυτικούς και νότιους ανέμους και τα παράλληλα προς την ακτογραμμή ισχυρά παράκτια ρεύματα. Το μεγάλο άνοιγμα του Ιονίου πελάγους υπό την επίδραση δυνατών νότιων και δυτικών ανέμων, ευνοεί την ανάπτυξη μεγάλων κυματισμών που το ύψος τους συχνά ξεπερνά τα 6 μέτρα. Τα ΒΔ κύματα είναι αισθητά μικρότερα λόγω της προστατευτικής ύπαρξης του ακρωτηρίου του Κατακόλου. Έτσι το Δέλτα του Αλφειού έχει αποκτήσει σήμερα μία περίεργη μορφή, όπως διακρίνεται εύκολα από την δορυφορική εικόνα. Το Δέλτα έχει μικρό στόμιο και λωρίδες άμμου μπροστά του, αποτέλεσμα των θαλάσσιων κυματισμών και παράκτιων ρευμάτων.

Σήμερα ο Αλφειός σε όλη την διαδρομή του δέχεται μεγάλο όγκο αστικών και βιομηχανικών – βιοτεχνικών λυμάτων καθώς και σημαντική γεωργική ρύπανση από την χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Όλα τα πιο πάνω καταλήγουν στο Δέλτα του ποταμού με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα. Ο δημιουργούμενος ευτροφισμός προκαλεί υπερβολική ανάπτυξη φυτοπλαγκτού, ανατρέπει το οικοσύστημα και εξαφανίζει τα ψάρια. Στα πιο πάνω προβλήματα θα πρέπει να προστεθεί και η αμμοχαλικοληψία που δημιουργεί στάσιμα νερά και αλλοιώνει τις όχθες, η αποψίλωση της παρόχθιας βλάστησης, η καλλιέργεια και βοσκή στα παραποτάμια εδάφη μεταξύ αναχωμάτων και κοίτης του ποταμού. Ένας βιότοπος, ο μοναδικός πλέον στην περιοχή μετά την αποξήρανση της λίμνης, που βρίσκεται σε κίνδυνο και χρήζει ιδιαίτερης προστασίας και φροντίδας.

 

Το Δέλτα του Αλφειού προς το Ιόνιο.

 

Οι Επιταλιώτες πάντα θεωρούσαν τον Αλφειό και το Δέλτα του σαν το δικό τους ποτάμι , γι΄αυτό τον καθιέρωσαν σαν κυρίαρχη μορφή και στην σφραγίδα του Δήμου Βώλακος. Η περιοχή του Δέλτα που ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 και προστατεύεται από αυτό, είναι ένα μαγευτικό τοπίο που αξίζει κάποιος να το επισκεφτεί . Η πρόσβαση στο Δέλτα γίνεται είτε από τον παραποτάμιο χωματόδρομο, είτε από τον ευκολότερο αλλά μακρύτερο ασφαλτοστρωμένο δρόμο του κάμπου που συνδέεται με την Ε.Ο. Το ποτάμι στην περιοχή του Δέλτα, με τις όχθες του γεμάτες από χαμηλή βλάστηση και καλαμιές , αλλά και υψηλή από ασημοιτιές, πλατάνια και σκλήθρα, ρέει νωχελικά προς την Επιταλιώτικη παραλία. Η πλατιά γεμάτη φως κοίτη με τις κατάφυτες όχθες και τους λίγους φυσικούς ήχους, διαχέει μια γαλήνη και ηρεμία στο τοπίο που υποβάλλει τον επισκέπτη. Λίγες βάρκες βρίσκουν σήμερα ασφαλές καταφύγιο στα ήρεμα νερά του Δέλτα, μακριά από τα κύματα της παραλίας. Το γραφικό τοπίο συμπληρώνεται από την στενή λωρίδα αμμουδιάς, αποτέλεσμα της αδιάκοπης διαμάχης του ποταμού με την θάλασσα, που αποτελεί και ασπίδα προστασίας στα νερά του Δέλτα.

Στην περιοχή του Δέλτα δεν έχει συνταχθεί μέχρι σήμερα κάποια μελέτη σχετική με την ανάδειξη και την ιδιαίτερη προστασία του. Η προσεκτική αξιοποίηση και ανάδειξη της περιοχής του Δέλτα του Αλφειού, με τον απαιτούμενο σεβασμό στο περιβάλλον, το οικοσύστημα και τον βιότοπο, είναι βέβαιο ότι θα συνέβαλλε σημαντικά στην ανάπτυξη του Επιταλίου. Μιας πόλης που διαθέτει αρχαιότητες και θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον, παρελθόν παρόν και μέλλον. Η προστασία του Δέλτα του Αλφειού αποτελεί μέλημα κυρίως της πολιτείας, αλλά πρέπει να τύχει και του σεβασμού και της προστασίας κάθε ανθρώπου που κινείται και δραστηριοποιείται στην περιοχή του. Το οφείλουμε στην φύση και στις επόμενες γενιές.

Σταύρος Φωτόπουλος