Η κατηγορία των άρθρων περιλαμβάνει επιλεγμένα άρθρα διαφόρων θεματολογικών ενοτήτων:

  • Ιστορικά άρθρα
  • Λαογραφικά άρθρα
 

Το Ομηρικό - Μυκηναϊκό Θρύο

Βόρεια του σημερινού Επιταλίου και σε μικρή απόσταση από αυτό, βρίσκεται η καταπράσινη λοφώδης περιοχή γεμάτη πεύκα και εληές, που πάνω της δεσπόζει το γραφικό εκκλησάκι του Αϊ Γιώργη. Η λοφώδης αυτή περιοχή ( τα Αγιωργήτικα) ουσιαστικά αποτελείται από τέσσερεις διακεκριμένους λόφους και οριοθετείται βόρεια από τον π. Αλφειό, ανατολικά από την σιδηροδρομική γραμμή, δυτικά από την Ε.Ο. Πύργου - Κυπαρισσίας και νότια από δημοτική οδό. Το λοφώδες συγκρότημα ορθώνεται απότομα, με απρόσιτες μεγάλων κλίσεων πλαγιές, πάνω από ένα σχεδόν επίπεδο εδαφικό περιβάλλον. Ο λόφος που βρίσκεται κοντά στην Ε.Ο. φθάνει σε ύψος 72,90m, ο βόρειος κοντινότερος στον Αλφειό αγγίζει τα 76,40m και ο νότιος προς την δημοτική οδό τα 73,10m. Ο κοντινότερος στο Επιτάλιο λόφος που χωρίζεται από την Ντάρτιζα με την μικρή χαράδρα απ΄όπου διέρχεται η Σ.Γ., είναι και ο ψηλότερος με υψόμετρο κορυφής 87,30m. Στον τέταρτο αυτόν λόφο το 1965 εντοπίστηκαν αρχαία ερείπια που αποδώθησαν από τον αρχαιολόγο Π. Θέμελη στο μυκηναϊκό Θρύο. Μέχρι τότε πολλοί ερευνητές όπως ο Meyer τοποθετούσαν το Θρύο σε πλάτωμα πάνω από το σημερινό Επιτάλιο, ενώ άλλοι (Dorfer) στο Στρέφι και στου Κούκουρα. Με την καθορισθείσα (και πιθανότατα βέβαιη) θέση του Θρύου στους λόφους Αγιωργήτικα από τον Π. Θέμελη, συμφώνησαν και οι ερευνητές Partsch , Graefingoff και Mc Donald.

Γύρω στα 5.000 π.Χ. η συνεχής παγκόσμια άνοδος της στάθμης της θάλασσας άρχισε να ελαττώνεται αισθητά. Κατά την αρχή της Ελλαδικής περιόδου (3.000 π.Χ. περίπου) η άνοδος της θαλάσσιας στάθμης μειώνεται ακόμα περισσότερο με τάσεις πλέον σταθεροποίησης. Εκείνη την εποχή οι εκβολές του Αλφειού ήσαν 500 περίπου m δυτικά του Αη Γιώργη και η θαλάσσια ακτογραμμή βρισκόταν στην θέση της σημερινής Εθνικής Οδού. Ο ποταμός Αλφειός με την σταθεροποίηση της στάθμης της θάλασσας, μεταφέροντας πάνω από 2.500.000 τόνους φερτών υλικών το χρόνο, αρχίζει σταδιακά να επιχώνει την θαλάσσια ακτογραμμή στην περιοχή των εκβολών του και να την απομακρύνει σταδιακά προς τα δυτικά. Παράλληλα συμβάλλει μαζί με τους δυτικούς ανέμους και τα θαλάσσια ρεύματα στην δημιουργία της λίμνης Αγουλινίτσας. Έτσι η λίμνη με αισθητά μικρότερη επιφάνεια της τελικής, υφίσταται ήδη πριν από τους Κλασσικούς χρόνους (περίπου 500 π.Χ.) και δεν δημιουργήθηκε κατά τον Μεσαίωνα όπως λανθασμένα μέχρι σήμερα πιστεύαμε.

Αρκετά χιλιόμετρα πριν τα Αγιωργήτικα ο Αλφειός ρέει σε επίπεδο περιβάλλον με πολύ μικρές εδαφικές κλίσεις. Οι νόμοι της φυσικής, επιβάλλουν σε αυτές τις περιοχές, η κοίτη του ποταμού να φαρδαίνει, το βάθος του νερού να μειώνεται και η ροή του ποταμού να έχει μικρή ταχύτητα. Αποτέλεσμα αυτών είναι η δημιουργία διαβατής θέσης στο ποτάμι, στην περιοχή των εκβολών του, γνωστής από αρχαιοτάτους χρόνους σαν ¨πόρος¨. Ο πόρος χρησιμοποιείται κατά κανόνα κατά τους θερινούς μήνες που η παροχή του Αλφειού περιορίζεται σημαντικά με συνέπεια την περαιτέρω μείωση του βάθους νερού του. Γνωστό λοιπόν το πέρασμα του Αλφειού από την Ομηρική Ηλιάδα (¨Αλφειοίο πόρον¨), εξυπηρετούσε τον παραλιακό δρόμο προς Ήλιδα και έμελλε να αποτελέσει σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα για την περιοχή.

Οι κάτοικοι του (αρχαίου) Θρύου κατασκευάζουν τις κατοικίες τους σε ύψωμα, κοντά στις όχθες του Αλφειού, πάνω από μια λωρίδα καλλιεργήσιμης γης που ακολουθούσε τους πρόποδες του βουνού. Μια στρατηγική θέση, αρκετά ασφαλή από τους εισβολείς, που ήταν σε θέση να ελέγξει τον ευκολότερο δρόμο από την αρχαία Τριφυλία προς την Ηλεία και αντίστροφα μέσω του ¨πόρου¨του Αλφειού. Από τα υψώματα του λόφου ήσαν σε θέση να εντοπίσουν έγκαιρα και από μεγάλη απόσταση την κίνηση στον παραλιακό τριφυλιακό δρόμο. Το ίδιο εδαφικό πλεονέκτημα θα εκμεταλλευόταν και το αρχαίο Επιτάλιο αρκετούς αιώνες αργότερα.

Κατά τις ανασκαφές του αρχαίου Επιταλίου από την Αρχαιολογική Υπηρεσία με υπεύθυνο τον αρχαιολόγο Πέτρο Θέμελη, βρέθηκαν πέραν των άλλων και μεσοελλαδικά και υστεροελλαδικά όστρακα. Με επέκταση της έρευνας μέχρι και τους πρόποδες των λόφων Αγιωργήτικα, στον πόδι του λόφου προς την Σ.Γ., ο Π. Θέμελης διαπίστωσε ότι πολλά από αυτά είχαν παρασυρθεί από τα όμβρια νερά, από προϊστορικό οικισμό που εντοπίστηκε στους λόφους. Το Ομηρικό - Μυκηναϊκό Θρύο της εποχής του χαλκού, μετά από αμέτρητες υποθέσεις, είχε επιτέλους εντοπιστεί. Το Θρύο που χρησιμοποίησε ο Νέστωρας κατά την εκστρατεία του κατά των Επειών (Ιλιάδα ΧΙ, 670-762) ήλθε μετά από αιώνες στο φως και κατέλαβε την σωστή θέση του στο αρχαίο χάρτη. Το Θρύο πρέπει να σταμάτησε από άγνωστη αιτία να κατοικείται προς το τέλος της μυκηναϊκής περιόδου και να εγκαταλείφθηκε πριν την κάθοδο των ανθρώπων του σιδήρου, των Δωριέων.

Κατά την δεκαετία του 1950, αρκετές φορές τα παιδιά της εποχής αποτολμούσαν την είσοδό τους σε σκοτεινό όρυγμα (στοά) μέσα στον λόφο Μπαρκέικα, ημικυκλικού σχήματος, σε κοντινό από τον Αϊ Γιώργη σημείο. Το όρυγμα κατασκευάστηκε από τους Γερμανούς κατά την διάρκεια της κατοχής για καθαρά οχυρωματικούς σκοπούς. Μέσα στο οχυρωματικό έργο, μετά από μικρή δοκιμαστική τομή, ο Π. Θέμελης απεκάλυψε την ύπαρξη μυκηναϊκής οικίας.

 

Η κάτοψη της μυκηναικής οικίας [Π. ΘΕΜΕΛΗ: THRYON - EPITALION]

 

Η οικία αποτελούνταν από δύο δωμάτια, το πρώτο διαστάσεων 2,80x4,50m, επικοινωνούσε με το δεύτερο μέσω μεσόπορτας Στο πρώτο δωμάτιο βρέθηκαν σπασμένοι κύλικες και τρία σπασμένα αγαλματίδια από ψημένο πηλό (τερακότα), τα δύο ανθρώπινης μορφής, ενώ το τρίτο αφορούσε οπίσθια ζώου. Στο δεύτερο και βορειότερο βρέθηκε πήλινος λουτήρας (ασάμινθος) στην θέση που είχε αρχικά τοποθετηθεί. Επίσης ο Π. Θέμελης εντόπισε και θεμέλια μυκηναϊκού σπιτιού στην ίδια περιοχή, ορατά πάνω σε βράχους. Στο Θρύο δεν εντοπίστηκαν μέχρι σήμερα Μεσοελλαδικά ευρήματα και αντικείμενα της Γεωμετρικής περιόδου, γεγονός που ενισχύει την πιθανολογούμενη εποχή ύπαρξής του.

 

Ευρήματα μυκηναϊκής οικίας [Π. ΘΕΜΕΛΗ: THRYON - EPITALION]

 

Η έρευνα του Θρύου δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, αφού δεν υπήρξε το ανάλογο ενδιαφέρον από την Πολιτεία και λοιπούς αρμόδιους φορείς. Το Θρύο κρύβει ακόμα τα μυστικά του στους λόφους Αγιωργήτικα, περιμένοντας τον επόμενο Θέμελη να τα φέρει στο φως. Και όταν θα φθάσει εκείνη η μέρα, μπορεί να φανταστεί κάποιος την αρχαιολογική αξία της περιοχής μας. Θρύο, αρχαίο Επιτάλιο, Αγουλινίτσα και σημερινό Επιτάλιο: μια περιοχή που κατοικείται για περισσότερο από 3.500 χρόνια. Μια περιοχή που περιβάλλεται ανά τους αιώνες από θάλασσα, ποτάμι, βουνό και... κρίμα που θα λείπει το τέταρτο στοιχείο, η λίμνη μας.

Σταύρος Φωτόπουλος