Η κατηγορία των άρθρων περιλαμβάνει επιλεγμένα άρθρα διαφόρων θεματολογικών ενοτήτων:

  • Ιστορικά άρθρα
  • Λαογραφικά άρθρα
 

Η Φυγή προς το Όνειρο

Τον Οκτώβριο του 1905 οι συμπατριώτες μας Πάνος Κόκκινος, Νικ. Δημητρόπουλος, Στασ. Μπουρλούκος και Γιαν. Βασιλακόπουλος, από τους πρώτους Αγουλινιτσαίους μετανάστες , ξεκίνησαν για το μεγάλο ταξίδι στις Η.Π.Α. κυνηγώντας το όνειρο μιας καλύτερης ζωής. Ήταν η εποχή του μεγάλου κύματος μετανάστευσης που από το 1890 μέχρι το 1917 οδήγησε στην ξενιτιά της Αμερικής πάνω από 400.000 Έλληνες. Μια ταραγμένη εποχή σημαδεμένη από συνεχείς πολέμους, αγροτικές καταστροφές, κακοδιοίκηση, ανασφάλεια, φτώχεια και εξαθλίωση. Οι συμπατριώτες μας επιβιβάστηκαν στην Πάτρα στο πλοίο Τζιόρτζια της αυστριακής εταιρίας ΑΥΣΤΡΟ-ΑΜΕΡΙΚΑΝΑ , ένα παλιό (του !889), μικρού μεγέθους (2.811 τον.) και ταχύτητας (12 κόμβων) ατμόπλοιο. Ταξίδεψαν όπως όλοι οι μετανάστες στην τρίτη θέση του πλοίου μαζί με άλλους 1.100 επιβάτες, ενώ οι λίγοι προνομιούχοι κατέλαβαν τις μόλις 25 της πρώτης θέσης. Άλλωστε οι επιλογές των συμπατριωτών μας σε πλοίο ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες την συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Ελληνικά υπερωκεάνια δεν υπήρχαν ακόμα εκείνη την εποχή και θα έπρεπε να περάσουν δύο ακόμα χρόνια για να εμφανιστεί το Μοραΐτης στην γραμμή της Ν. Υόρκης. Το ταξίδι τους μέχρι την Ν. Υόρκη και την αποβίβαση στο Έλις Άιλαντ θα διαρκέσει είκοσι περίπου μέρες, είκοσι μέρες αφάνταστης ψυχικής και σωματικής ταλαιπωρίας.

Στις αρχές του 20ου αιώνα την ελληνική μετανάστευση στην Αμερική εξυπηρετούσαν αρκετές ευρωπαϊκές και μία καναδέζικη ναυτιλιακές εταιρείες.

Η γνωστότερη ήταν η αυστριακή εταιρεία ΑΥΣΤΡΟ-ΑΜΕΡΙΚΑΝΑ των αδελφών Cosulith με έδρα την Τεργέστη που άρχισε δρομολόγια για την Αμερική το 1904. Τα πλοία της εταιρείας στα οποία επιβιβάστηκαν Αγουλινιτσαίοι μετανάστες είναι τα: Τζιόρτζια, Λάουρα, Αρτζεντίνα, Μπελβεντέρε, Τζούλια, Μάρθα Ουάσιγκτον και το μεγαλύτερο και νεώτερο (1912) όλων το Κάιζερ Φραγκ. Ιωσήφ Ι (12.567 τον.). Η ΑΥΣΤΡΟ - ΑΜΕΡΙΚΑΝΑ μέσω επιτυχημένης διαφήμισης κατάφερε να γίνει η ξένη εταιρεία με την μεγαλύτερη προτίμηση στο Ελληνικό μεταναστευτικό ρεύμα.

Μεγάλη επίσης εταιρεία ήταν και η γερμανική HAMBOURG AMERICAN LINES που έκανε δρομολόγια προς Νέα Υόρκη, από Αμβούργο για τους βόρειους ευρωπαίους και από Γένοβα - Νάπολη για τους νότιους. Πλοία της που κυρίως χρησιμοποίησαν οι συμπατριώτες μας μετανάστες είναι τα: Γιουρώπα, Καλάμπρια, Ιμπέρατορ και Ιτάλια.

Η τρίτη εταιρεία και παλαιότερη ήταν η καναδέζικη CUNARD LINE με τα υπερωκεάνια Πανωνία, Λακονία και Καρπάθια. Με το Καρπάθια ταξίδεψαν το 1913 οι Γιαν. Τσούρας, Νικ. Βελισάρης και Παν. Κουμπούρης. Τον προηγούμενο χρόνο, στις 15 Απριλίου 1912, το Καρπάθια ήταν το πλοίο- σωτήρας που έσπευσε γρήγορα για βοήθεια στο σημείο που τις πρώτες πρωινές ώρες βυθίστηκε ο Τιτανικός, παρασύροντας μαζί του στον βυθό του Ατλαντικού 1.523 ζωές (μεταξύ των οποίων και πέντε έλληνες), οι περισσότερες της τρίτης θέσης. Το Καρπάθια έσωσε 700 επιβάτες του Τιτανικού, αλλά μετά από 6 χρόνια θα έχει ανάλογη με τον Τιτανικό μοίρα από κτύπημα τορπίλης γερμανικού υποβρυχίου στον Ατλαντικό.

Μικρό μερίδιο στην μεταφορά ελλήνων μεταναστών είχαν τα πλοία Αγγλικών, Γαλλικών και Ιταλικών ναυτιλιακών εταιρειών, με πλοία όπως το Λάτσιο ( Ζαχ. Τσάμης , 1907), Καλάμπρια ( Π. Δημητρακόπουλος, 1923), Λα Κασκόνε (Στ. Σεμπέκος, 1919) κλπ.

Το 1907 ο Ανδριώτης με πελοποννησιακή καταγωγή Δ. Μοραΐτης ( απ΄όπου και το όνομα) αποκτά το πρώτο ελληνικό υπερωκεάνιο το Μοραΐτης που ξεκίνησε δρομολόγια για Ν. Υόρκη τον ίδιο χρόνο. Το Μοραΐτης έπλεε με ταχύτητα 14 μίλια την ώρα και έφτανε από τον Πειραιά στην Ν.Υόρκη σε 14 1/2 μέρες. Με αυτό το πλοίο που αργότερα ονομάστηκε Θεμιστοκλής θα ταξιδέψουν για Αμερική οι Σοφ. και Δημ. Καπόπουλος (1911), Χρ. Καράμπελας (1910), Φώτης Μπεκυράς (1914), Παναγ. Ρελλιά κλπ. Η εταιρεία του Μωραίτη θα αποκτήσει τον Μάιο του 1908 και δεύτερο υπερωκεάνιο το Αθήναι, που όμως δεν έφερε τύχη στην εταιρεία που το Αύγουστο του ιδίου έτους πτωχεύει. Το 1910 ιδρύεται η ΥΠΕΡΩΚΕΑΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΤΜΟΠΛΟΙΑ με μετόχους τους δανειστές της ΜΩΡΑΙΤΗΣ που διήρκεσε μέχρι το 1912 οπότε και απορροφήθηκε από την ΕΘΝΙΚΗ ΑΤΜΟΠΛΟΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ του Λεωνίδα Εμπειρίκου. Η εταιρεία του Εμπειρίκου εμφανίστηκε το 1908 και κυριάρχησε στον χώρο των υπερωκεανίων για 30 χρόνια περίπου. Το πρώτο πλοίο της Εθνικής Ατμοπλοίας της Ελλάδας ήταν το θρυλικό Πατρίς 4.390 τον. που ξεκίνησε δρομολόγια το 1909 και ταξίδεψαν μαζί του οι Αγγελόπουλοι (1915), Γεωρ.,Ξεν.,Ιωαν. Καραγιάννος (1909-11), Δ. Ρουσάκης, Σ. Μανώλης, Δ. Σπαθής (1909), Ν. Ψιλογιαννόπουλος (1911), Δημ. Κότας (1909) και πολλοί άλλοι. Η εταιρεία απέκτησε στην συνέχεια τα πλοία Μακεδονία, Ιωάννινα, Μεγάλη Ελλάς, Βασ. Αλέξανδρος , κλπ. που μετέφεραν χιλιάδες μετανάστες στην Γη της Επαγγελίας. Ειδικά με το Μεγάλη Ελλάς, ένα νεότευκτο πλοίο του 1915, χωρητικότητας 9.272 τον. που έπαιρνε 2.310 επιβάτες (οι 1800 στην Τρίτη θέση), ταξίδεψε μεγάλος αριθμός Αγουλινιτσαίων μερικοί από τους οποίους είναι: Επαμ. Ηλιόπουλος , Διον. Καραβίδας (1921), Θεαν., Κωστ., Νικολ. Κονταξής (1920), Αντ.και Νικ. Λαμπρόπουλος (1921), Αργ.και Χριστ. Χίλιου (1920) κλπ.

Οι Αγουλινιτσαίοι μετανάστες έπρεπε, όπως κάθε έλληνας στην θέση τους, πρώτα να εξασφαλίσουν τα χρήματα του ταξιδιού και κάποια βοήθεια στην χώρα προορισμού, τις Η.Π.Α. Η πλειοψηφία δεν είχε γραμματικές γνώσεις ή είχε ελάχιστες, εξασφάλιζαν τα ναύλα μέσω πράκτορα με χίλιες στερήσεις , με υποθήκες και πωλήσεις κτημάτων. Τις περισσότερες φορές ταξίδευαν με συγγενείς ή φίλους, άλλοτε πάλι ολόκληρη η οικογένεια μητέρα και παιδιά. Συνήθως τους περίμενε στην Αμερική κάποιος από την οικογένειά τους ή φίλος τους, που ήδη είχε ανοίξει τον δρόμο για την ξενητειά. Έτσι το 1907 έφθασαν στην Αμερική με το πλοίο Ναπόλιταν Πρινς της εταιρείας Prince Lines, οι Παναγιώτα, Δημήτριος, Κων/νος και Νικόλαος Σεμπέκος, ενώ ο Σταύρος Σεμπέκος είχε προηγηθεί το 1905. Ο Ανδρέας Μπεκυράς έφθασε το 1906 στην Ν. Υόρκη για να ακολουθήσουν το 1921 οι Ιωάννης, Θεμιστοκλής και Φώτης Μπεκυράς με το πλοίο Μεγάλη Ελλάς των Αφων Εμπειρίκου. Ο Γιώργος και Νίκος Αντωνόπουλος θα μεταναστεύσουν το 1907 και θα ακολουθήσουν οι Απόστολος και Βασίλης το 1909, ενώ ο Νίκος θα επιστρέψει στο χωριό δύο φορές το 1909 και το 1920 για να ξαναφύγει πάλι. Από την οικογένεια Παπαδόπουλου μεταξύ 1907 και 1920 θα φύγουν επτά άτομα, από τους Ρελλιά πέντε άτομα, από την οικογένεια Κόκκινος έξη άτομα. Ακόμα και μωρά υποβάλλονται στο βασανιστικό ταξίδι της Αμερικής όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή.Το 1915 με το Πατρίς θα ταξιδέψουν η Μελπομένη Αγγελοπούλου με τον Νίκο που είναι δύο ετών και την Γιαννούλα που είναι μόλις 2 μηνών. Ο Τάκης Γιαννακόπουλος ταξιδεύει το 1908 τριών ετών, ο Δημήτρης Καπόπουλος το 1911 είναι 5 ετών και η Γιωργίτσα Μπεκυρά 6 ετών.

Οι συμπατριώτες μας ξεκινούσαν το ταξίδι τους από το χωριό με το τραίνο, που πρωτολειτούργησε στην περιοχή το 1902, μέχρι την Πάτρα. Κουβαλούσαν τα λίγα υπαρχοντά τους σε μεγάλους μπόγους που τους έπαιρναν στον ώμο. Οι περισσότεροι έβλεπαν την Πάτρα για πρώτη και αρκετοί για τελευταία φορά αφού δεν ξαναγύρισαν ποτέ. Από εκεί μετά από μικρή παραμονή επιβιβάζονταν στο πλοίο για Νέα Υόρκη με συνήθως ενδιάμεσο σταθμό κάποιο μεσογειακό λιμάνι. Η περιβόητη τρίτη θέση, για λόγους καθαρά οικονομικούς, ήταν κατά κανόνα η σταθερή επιλογή τους.

Η τρίτη θέση βρισκόταν κάτω από το κυρίως κατάστρωμα , με χώρους ιδιαίτερα μικρούς, ανήλιους και αερισμό άκρως προβληματικό.

Από τις πρώτες κιόλας μέρες η πολυκοσμία (συνήθως πάνω από 1000 άτομα ή σε ποσοστό το 80 έως 90% του συνόλου των επιβατών), οι αναθυμιάσεις από τους εμετούς της ναυτίας, η έλλειψη στοιχειώδους καθαριότητας και η στενότητα χώρου δημιουργούσε ένα αποπνικτικό περιβάλλον στην τρίτη θέση. Ο διαχωρισμός γυναικών και ανδρών επιβατών δεν ήταν καθόλου εύκολος. Στον ίδιο χώρο οι γυναίκες με τα ρούχα κρεμασμένα γύρω από τα κρεβάτια προσπαθούσαν να δημιουργήσουν χώρο απομόνωσης. Σε αυτόν τον κλειστοφοβικό ακάθαρτο χώρο γεμάτο ψείρες, ο μετανάστης έπρεπε να περάσει όλες τις ώρες του, να ζήσει , να κοιμηθεί, να ησυχάσει, να ντυθεί. Δίχως καρέκλες, τραπέζια, σκαμνιά, έπρεπε να βολέψει τα μπογαλάκια του στον ελάχιστο χώρο μεταξύ των κρεβατιών και κάτω από αυτά. Το λουτρό γινόταν σε κοινούς για άντρες και γυναίκες χώρους, με κρύο θαλασσινό νερό, με αποτέλεσμα λίγοι να το αποτολμούν. Το σπάνιο ζεστό νερό όταν υπήρχε το χρησιμοποιούσαν για πλύσιμο προσώπου και μαλλιών. Με θαλασσινό νερό επίσης γινόταν και το πλύσιμο των ρούχων με το σαπούνι να είναι φυσικά ανύπαρκτο.

Ο κινηματογράφος έχει από παλιά έχει περιγράψει τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των επιβατών της τρίτης θέσης. Από τους πρώτους ο Τσάρλι Τσάπλιν, και πρόσφατα ο Τιτανικός, οι Νύφες κλπ. θα περιγράψουν τις άθλιες συνθήκες του ταξιδιού και την Οδύσσεια του ξενιτεμένου. Ο Αλέξης Δαμιανός στο θαυμάσιο έργο του Μέχρι το πλοίο, θα περιγράψει με μοναδικό τρόπο την ταλαιπωρία του υποψήφιου μετανάστη να φθάσει στο λιμάνι της αναχώρησης.

Πριν ξεκινήσουν για το ταξίδι ο πράκτορας ή μεσίτης τους είχε διαβεβαιώσει ότι το φαγητό θα ήταν υγιεινό και θρεπτικό. Η πραγματικότητα όμως ήταν τελείως διαφορετική. Με εξαίρεση το αποχαιρετιστήριο δείπνο την βραδιά πριν την άφιξη στην Ν. Υόρκη, το φαγητό του πλοίου απλώς δεν τρωγόταν. Ρέγγες χαλασμένες και κρέας ακατάλληλο συνήθως κατέληγαν στην θάλασσα, ενώ οι τηγανητές πατάτες αποτελούσαν μια σπάνια λιχουδιά που προσφέρονταν σπάνια. Για το νερό στέκονταν με τις βίκες σε ατέλειωτες ουρές μπρος από τα ντεπόζιτα. Σε πολλές περιπτώσεις η θαλασσοταραχή και τα πελώρια κύματα του Ατλαντικού ανέβαζαν τον φόβο και την ταλαιπωρία στο ζενίθ. Θάλασσα και ουρανός, ουρανός και θάλασσα, μοναδικό τοπίο, για πάνω από δύο εβδομάδες.

Το ταξίδι κάποτε τελείωνε και οι μετανάστες το πρώτο πράγμα που θα αντικρίσουν στο λιμάνι της Ν. Υόρκης, είναι το δώρο της Γαλλίας στην Αμερική, το άγαλμα της Ελευθερίας. Εκεί κοντά στο Έλις Άιλαντ, το Καστριγκάρι ( από το Castle Garden) για τους Έλληνες μετανάστες της τρίτης θέσης, θα υποβληθούν σε τελικές ιατρικές εξετάσεις. Οι άτυχοι που κρίθηκαν άρρωστοι (σωματικά ή ψυχικά) θα υποχρεωθούν να επιστρέψουν στο πλοίο για επαναπατρισμό. Έτσι τελικά οι μετανάστες μετά την τρομερή δοκιμασία του ταξιδιού, πατούσαν επιτέλους το χώμα της χώρας του ονείρου, έτοιμοι να αντιμετωπίσουν την νέα πρόκληση στην ζωή τους. Από εκείνη την στιγμή άρχιζε ο δύσκολος αγώνας της επιβίωσης και η τεράστια προσπάθεια της ανάδειξης μέσω της εργασίας, συνήθως στην αχανή ενδοχώρα της Αμερικής.

Οι περισσότεροι μετανάστες έφυγαν με την σκέψη να λείψουν μερικά χρόνια. Να ξεχρεώσουν δανεικά, να παντρέψουν τις αδελφές, να βοηθήσουν τις οικογένειές τους, να ορθοποδήσουν οικονομικά. Έλπιζαν να γυρίσουν πίσω στο χωριό τους έχοντας εκπληρώσει όλα αυτά τα όνειρα. Η ζωή όμως ανέτρεψε πολλούς σχεδιασμούς. Λίγοι επέστρεψαν, οι περισσότεροι ρίζωσαν στην νέα πατρίδα τους, δίχως όμως να ξεχάσουν τον τόπο που γεννήθηκαν. Και αναμφίβολα το απέδειξαν στα χρόνια που ακολούθησαν.

 

Ειδυλλιακή διαφήμιση της ΑΥΣΤΡΟ - ΑΜΕΡΙΚΑΝΑ για προσέλκυση υποψήφιων μεταναστών.

 

Σταύρος Φωτόπουλος